Το δίλημμα του σκαντζόχοιρου είναι μια ψυχολογική μεταφορά για τις προκλήσεις της ανθρώπινης οικειότητας: εξηγεί γιατί, ενώ λαχταρούμε την αγάπη, συχνά απομακρύνουμε τους άλλους για να αποφύγουμε τον πόνο και την απώλεια της αυτονομίας.
Ο Γερμανός φιλόσοφος Άρθουρ Σοπενχάουερ (1788–1860) και ο ο νευρολόγος και ιδρυτής της ψυχανάλυσης Σίγκμουντ Φρόυντ χρησιμοποίησαν αυτή την μεταφορά για να περιγράψουν την κατάσταση του ατόμου σε σχέση με τους άλλους ανθρώπους. Το δίλημμα του σκαντζόχοιρου δείχνει ότι παρά την καλή θέληση, η ανθρώπινη οικειότητα δεν είναι δυνατή χωρίς τον κίνδυνο του συναισθηματικού τραυματισμού, και αυτό συχνά οδηγεί σε επιφυλακτικότητα, συναισθηματική απόσταση και δυσκολία στη δημιουργία σταθερών σχέσεων.
Το δίλημμα του σκαντζόχοιρου υποδεικνύει την ανάγκη διατήρησης ασφαλών ορίων στις σχέσεις με τους άλλους, τόσο για την προστασία του εαυτού μας, όσο και από σεβασμό για τα όρια των άλλων, κάτι που σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να οδηγήσει σε κοινωνική απόσυρση ή και απομόνωση.
Η συλλογή φιλοσοφικών στοχασμών του Σοπενχάουερ του 1851, “Πάρεργα και Παραλειπόμενα” οδήγησε στην επινόηση αυτού του όρου: αρκετοί σκαντζόχοιροι μαζεύτηκαν μαζί για να ζεσταθούν μια κρύα χειμωνιάτικη μέρα, αλλά όταν άρχισαν να τσιμπάνε ο ένας τον άλλον με τα αγκάθια τους, αναγκάστηκαν να διαλυθούν. Ωστόσο, το κρύο τους έφερε ξανά κοντά, αλλά πάλι συνέβη το ίδιο. Τελικά, μετά από πολλές φορές που στριμώχτηκαν και διασκορπίστηκαν, ανακάλυψαν ότι θα ήταν καλύτερο να παραμείνουν σε μικρή απόσταση ο ένας από τον άλλον.
Κατά τον ίδιο τρόπο, η ανάγκη της κοινωνίας ωθεί τους ανθρώπους να έρθουν κοντά, μόνο και μόνο για να απωθούνται αμοιβαία από τις ακανθώδεις και δυσάρεστες πτυχές της φύσης τους. Τελικά, ανακαλύπτουν ότι η μέτρια απόσταση είναι η μόνη ανεκτή συνθήκη. Μέσα από αυτή την απόσταση ασφαλείας, η ανάγκη για συντροφικότητα καλύπτεται μόνο εν μέρει.
