Οι βασικές αρχές της φιλοσοφίας του Επίκουρου επικεντρώνονται στην επίτευξη της ευτυχίας (ευδαιμονίας), της αταραξίας (ψυχική γαλήνη) και της απονίας (απουσία σωματικού πόνου), μέσα από έναν απλό και στοχαστικό τρόπο ζωής.
Η επικούρεια σκέψη, η οποία αναπτύχθηκε στον περίφημο Κήπο του Επίκουρου στην Αθήνα, χωρίζεται σε τρεις κύριους πυλώνες: την Ηθική, τη Φυσική και την Κανονική (Γνωσιολογία).
-
- Κανονική (Γνωσιοθεωρία): Η μέθοδος για την εύρεση της αλήθειας. Ο Επίκουρος υποστήριζε ότι η γνώση βασίζεται αποκλειστικά στις αισθήσεις, τις προλήψεις (γενικές έννοιες που αποθηκεύονται στο μυαλό από επαναλαμβανόμενες εμπειρίες) και τα πάθη (τα συναισθήματα της ηδονής και του πόνου, που λειτουργούν ως κριτήρια για το τι πρέπει να επιλέγουμε και τι να αποφεύγουμε).
- Φυσική (Η δομή του σύμπαντος): Η εξήγηση του κόσμου με βάση την υλιστική θεωρία. Ο Επίκουρος υιοθέτησε και εξέλιξε την ατομική θεωρία του Δημόκριτου, υποστηρίζοντας ότι το σύμπαν αποτελείται μόνο από άτομα και κενό. Στόχος της Φυσικής του ήταν να απαλλάξει τους ανθρώπους από τον φόβο των θεών, του θανάτου και των μεταφυσικών φαινομένων, αποδεικνύοντας ότι όλα γίνονται βάσει φυσικών νόμων.
- Ηθική (Ο τρόπος ζωής): Το επιστέγασμα της φιλοσοφίας του, που απαντά στο πώς πρέπει να ζούμε. Σκοπός της ζωής είναι η ηδονή, η οποία όμως δεν ορίζεται ως αλόγιστη απόλαυση, αλλά ως η απουσία σωματικού πόνου (απονία) και η ψυχική ηρεμία (αταραξία).
Η Τετραφάρμακος (Το Φάρμακο της Ψυχής)
Για την απελευθέρωση του ανθρώπου από τα βάσανα, ο Επίκουρος πρότεινε τέσσερις βασικούς κανόνες:
«Ἄφοβον ὁ θεός»: Δεν πρέπει να φοβόμαστε τους θεούς. Είναι μακάρια, άφθαρτα όντα που δεν ανακατεύονται στις ανθρώπινες υποθέσεις και δεν τιμωρούν.
«Ἀνύποπτον ὁ θάνατος»: Ο θάνατος δεν είναι τίποτα για εμάς («ὁ θάνατος μηδὲν πρὸς ἡμᾶς»). Όταν υπάρχουμε εμείς, ο θάνατος είναι απών, και όταν ο θάνατος είναι παρών, δεν υπάρχουμε εμείς.
«Τἀγαθὸν μὲν εὔκτητον»: Το καλό και η ευτυχία κερδίζονται εύκολα (μέσα από τα απλά πράγματα).
«Τὸ δὲ δεινὸν εὐεκκαρτέρητον»: Ο πόνος αντέχεται εύκολα. Αν είναι έντονος κρατάει λίγο, αν είναι χρόνιος είναι υποφερτός.
